Nəsirəddin Tusi
Dünya
Oxunub: 349
13 Ock 2021 | 17:40
Nəsirəddin Tusi

Məhəmməd ibn Həsən ət-Tusi 1201-ci il cümə günü 17 fevralda (11 camadiyul əvvəl 597-ci il) Tus şəhərində anadan olmuşdur. Bəzi mənbələrdə qeyd edilir ki, onun əsli Zəncanla Həmədan arasında yerləşən Savə şəhərindəndir, Tusda doğulduğu üçün Tusi nisbəsi ilə tanınmışdır



İlk təhsilini atasından almış, sonra Həmədan və Tus şəhərlərində dövrünün tanınmış alimlərinin – İbn Sina və Bəhmənyar əl-Azərbaycaninin davamçılarının yanında təhsil görmüşdür.

Aldığı hərtərəfli və dərin biliklər Məhəmmədi az bir vaxtda elmi mühitdə məşhurlaşdırır. Hələ gənc yaşlarından etibarən o, bir sıra hökmdarların diqqətini cəlb edir. Otuz yaşında ikən Kuhistan ismaililərinin rəhbəri Nasirəddin Möhtəşəm onu sarayına qonaq çağırır və gənc alimdən əxlaq barədə kitab yazmasını xahiş edir. 1235-ci ildə Nəsirəddin Tusi sonralar ona dünya şöhrəti gətirən və bir çox dillərə tərcümə olunan məşhur "Əxlaq-i Nasiri" əsərini tamamlayır. Lakin bir müddət sonra müəyyən narazılığa görə Tusi həbs olunaraq, ismaililərin əlçatmaz dağ zirvələrində yerləşən Ələmut qalasına aparılmışdır. O, burada sürgün həyatı keçirmişdir. Nəsirəddin Tusi ismaililərin yanında keçirdiyi 12 ildən bir qədər artıq müddətdə dözülməz mənəvi sıxıntılarına baxmayaraq, qaladakı zəngin kitabxanadan istifadə edərək elmi yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. Alim 1242-ci ildə tamamladığı məşhur "Şərh əl-İşarat" (Əbu Əli ibn Sinanın "İşarələr və qeydlər" adlı fəlsəfi risaləsinə şərh) əsərinin sonunda yazırdı: "Mən bu kitabın əksər fəsillərini olmazın dərəcədə ağır bir şəraitdə yazdım. Ürək bundan artıq sıxıntı çəkə bilməzdi".

1253-cü ildə Çingiz xanın nəvəsi Hülaku xanın Yaxın Şərqə yürüşü başlamışdır. Onun qoşunları 1256-cı ildə fətholunmaz sayılan Ələmut qalasını tutmuş, İsmaililər dövlətinin hakimiyyətinə son qoymuş, Tusini və digər alim məhbusları azad etmişdi. Nəsirəddin Tusi Hülaku xanın şəxsi məsləhətçisi təyin olunmuşdu.

Hülaku xan dövlətinin mərkəzini 1260-cı ildə Azərbaycana salır. Elxanilər adlanan bu yeni dövlətin başçıları "elxan"lar (el xanları) idi. Hülaku xan öz dövlətinin paytaxtı kimi əvvəlcə Azərbaycanın qədim mədəni mərkəzlərindən olan Marağanı, sonra isə Təbrizi seçir. Elə həmin vaxt Tusi Marağa rəsədxanasının tikintisinə başlayır.

Tusi 25 iyun 1274-cü ildə (18 zilhiccə 672-ci il) Bağdadda vəfat etmiş və öz vəsiyyəti ilə Bağdad yaxınlığındakı Kazımeyn şəhərində, Kazımiyyə məscidində şiələrin 7-ci imamı İmam Museyi-Kazımla onun nəvəsi, on iki imam şiələrinin 9-cu imamı İmam Məhəmməd Təqinin məzarlarının ayaq tərəfində dəfn olunmuşdur. Nəsirəddin Tusi hicri tarixi ilə 47 il hakimiyyətdə olmuş xəlifə Nasir li-Dinillah üçün hazırlanmış, lakin müəyyən səbəblərə görə boş saxlanmış sərdabədə dəfn olunmuşdur (qəribədir ki, sərdabə 17 fevral 1201-ci ildə (11 cumadəl ulə 597-də) ildə tamamlanıb. Həmin gün isə Nəsirəddin Tusi anadan olub, hicri tarixi ilə 75 il 7 ay 7 gün yaşayıb)

Milli mənsubiyyəti


Nəsirəddin Tusinin milli mənşəyi, mənsubiyyəti ilə əlaqədar məsələ hər zaman aktualdır. Nəsirəddin Tusinin şagirdi və davamçısı İbn əl-Füvətinin (1244-1326) “Ləqəblər lüğətində xəbərlər məcmuəsinin xülasəsi” adlı çoxcildli əsərində göstərdiyi bir fakt onun milli mənsubiyyətinin fars mənşəli olmasının sübutu üçün xüsusi əhəmiyyət daşısa da, daha bir çox faktlar onun azərbaycanlı olduğunu sübut edir[14]

Qeyd etmək lazımdır ki, 1258-ci ildə monqollar Bağdadı işğal edərkən İbn əl-Füvəti əsir düşmüş, 1261-ci (659-cu) ilin əvvəllərindən Nəsirəddin Tusinin yanında yaşamışdır.


İbn əl-Füvəti yazmışdır ki, Nəsirəddin Tusi Marağaya gələndə oradakı zadəgan ailəsindən olan Fəxrəddin Loğman Məhəmməd oğlu Marağayi ilə görüşüb, ona belə bir tapşırıq vermişdir: Ərbil, Mosul və Əlcəzirəyə getsin, son 40 il ərzində Marağa və Təbrizi tərk etmiş ailələri vətənə qayıtmağa razı salsın. Fəxrəddin Marağayi 500-ə qədər ailəni geri qaytara bilmişdi. Bu, Nəsirəddin Tusinin öz azərbaycanlı həmvətənlərinə dərin məhəbbət hissini ifadə edir


Nəsirəddin Tusi


Əsərləri



Əsər cəmi 101 ədəddir.

Şərh əl-İşarat (20 ildə hazırlanmış)
Şəkl ül-Qita (Tam dördtərəfli haqqında traktat)
Zic-Elxani (Elxani astronomik cədvəli)
Təcrid əl-Əqaid (Əqidənin təcridi)[23]
Təcrid əl-Kəlam (Kəlamın təcridi)
Təcrid əl-Məntiq[24]
Təhrir-i Öqlidis (Evklidin şərhi)
Təhrir əl-Məcəsti
Əsas əl-İqtibas (İqtibasın əsası)
Meyar əl-Əşar (Şeirlərin meyarı)
Əxlaq-i Nasiri (1235)
Əsilətun- Nəsiriyyə
Övsaf-ül Əşraf
Risalə fil-İmamə (İmamətə dair traktat)
Cəbr və qədər (Cəbr və ixtiyar risaləsi)
Cələul-Hesab (Taxta və qum vasitəsilə hesablama)
Həll əl-Müşkilat (Problemlərin həlli)


Dün, 16:32
“Heydər Əliyev İli” çərçivəsində Yevlaxda “Əsrin müqaviləsi tarixi Zəfərimizə gedən yolun başlanğıcıdır” mövzusunda tədbir keçirilib.
Dün, 16:14
Yevlax şəhər Səməd Vurğun adına 5 nömrəli tam orta məktəbin nümunəvi sinfi.
27-09-2023, 22:24
Mərkəzi Aran Regional Təhsil İdarəsində "gənclərin çağırışaqədərki hazırlığı rəhbəri" vəzifəsinə işə qəbul üzrə müsabiqənin yekun mərhələsi keçirilib.
27-09-2023, 20:28
Yevlax şəhər Səməd Vurğun adına 5 nömrəli tam orta məktəbdə "27 Sentyabr - Anım Günü" tədbiri keçirilib.
22-09-2023, 16:07
Millət vəkili İlham Məmmədov: Vətən müharibəsi tarixi Qələbəmizdir.
21-09-2023, 11:05
Erməni separatçılarının nümayəndə heyəti Yevlaxa gəldi. Onlar görüşə kimlərlə və necə gəlib?
20-09-2023, 21:05
Millət vəkili İlham Məmmədov: Ordumuzun döyüş meydanında vurduğu möhtəşəm "qol"dan sonra separatçı düşmənin məğlub nümayəndə heyəti Yevlaxa, meydanın mərkəzinə dəvət edildi.
20-09-2023, 18:51
Millət vəkili İlham Məmmədov: Anti-terror tədbirləri suverenliyimiz və erməni təxribatlarına son verilməsi naminədir.
17-09-2023, 19:21
ABŞ Senatında anti-Azərbaycan dinləməsi keçirilməsini ABŞ xarici kəşfiyyatının fəaliyyəti kimi də qiymətləndirmək olar.
16-09-2023, 19:21
Heydər Əliyev Fondu tərəfindən Yevlax rayonunun Xanabad kəndində inşa edilmiş məktəb binası istifadəyə verilib
14-09-2023, 20:18
Yevlaxda “Heydər Əliyev İli” çərçivəsində “Heydər Əliyev və Azərbaycan gəncliyi” mövzusunda tədbir keçirilib.
13-09-2023, 21:41
Natiq Əlisoy: Cənab Putinin xüsusi plan hazırlayacağını istisna etmirəm. Ermənistanı yaxın tarixdə nələr gözləyir? Biz nələrin şahidi ola bilərik?
12-09-2023, 23:51
Mərkəzi Aran Regional Təhsil İdarəsi Gənclərin çağırışaqədərki hazırlığı rəhbəri vəzifəsinə işə qəbul üzrə müsabiqənin test imtahanının vaxtını elan edib.
10-09-2023, 23:52
Millət Vəkili İlham Məmmədov: Ermənistan oynadığı yeni siyasi oyunla Cənubi Qafqazda gərginliyi artıra bilər!
10-09-2023, 15:44
İnsanlar həyəcan içindədir, Yevlax şəhərində güclü partlayış səsi eşidilib. Səbəb nədir?
9-09-2023, 15:26
ABŞ ilə Ermənistan arasında keçiriləcək EAGLE PARTNER "QARTAL ORTAĞI" 2023 birgə təliminin gizli məqamları...
5-09-2023, 21:10
Hərbi ekspert Natiq Əlisoy: Məxfi məlumatlar düşmənə bu yolla çatdırılır! Özümüz öz əlimizlə düşmənə kəşfiyyat məlumatları ötürürük...
3-09-2023, 15:18
Millət Vəkili İlham Məmmədov: Azərbaycanın mövqeyi konstruktiv və haqq-ədalətə uyğundur.
30-08-2023, 13:54
“Sosial-İqtisadi Həyatda Qadın Hüquqları” mövzusunda tədbir keçirilib.
29-08-2023, 14:19
Millət Vəkili İlham Məmmədov: Biz düşmənlə bir süfrədə çörək kəsmək istəməsək də, biz "çörəkkəsən", və "yolkəsən" xalq deyilik!
26-08-2023, 10:33
Yevlax şəhərində 26 avqust “Beynəlxalq Azərbaycan Muğamı və İpək Yolu üzərində yerləşən ölkələrin Musiqisi Günü keçirilib.
21-08-2023, 21:46
Milli Məclisin deputatı İlham Məmmədov: “Hərbi Prokurorluğun aşkarladığı faktlar erməni faşizminin ifşasında mühüm əhəmiyyətə malikdir”
21-08-2023, 20:00
Vətən müharibəsi iştirakçısı Bayram Hüseynov yeni vəzifəyə təyin edilib.
21-08-2023, 14:45
Bayraq ordenli Mədəd Süleymanov "Heydər Əliyev" medalı ilə təltif edilib.
21-08-2023, 14:34
Yazıçı Natiq Əlisoy "Heydər Əliyev" medalı ilə təltif edilib.
20-08-2023, 11:58
Yevlax rayonunda Milli Qəhrəmanları Tanıtma İctimai Birliyinin növbəti yeni üzvlərinə üzvlük vəsiqəsi təqdim olunub.
18-08-2023, 21:22
Azərbaycan Respublikası Milli Qəhrəmanlarını Tanıtma İctimai Birliyinin Yevlax Rayon Nümayəndəliyi Şəhid Ceyhun Əyyubovun ailəsini ziyarət edib.